مارجین آزاد و سطح مارجین: تعریف، فرمول و مثال
در پنجرهٔ حساب متاتریدر، کنار موجودی چند عدد دیگر هم هست که با هر تیک قیمت جابهجا میشوند: اکوئیتی، مارجین، مارجین آزاد و سطح مارجین. یک خطا این است که موجودی را معیار امنیت حساب بدانید، در حالی که بروکر برای بستن پوزیشنها معمولاً به سطح مارجین نگاه میکند. فرمول هر دو شاخص، یک مثال عددی و آستانههای بستن اجباری را در ادامه میبینید.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد وضعیت حساب خود را بخواند؛ برای ادامه، مقالههای مارجین کال و اهرم را ببینید.
در یک نگاه
- مارجین آزاد برابر است با اکوئیتی منهای مارجین استفادهشده.
- سطح مارجین یعنی اکوئیتی تقسیم بر مارجین استفادهشده، ضرب در ۱۰۰٪.
- سود و زیان شناور اکوئیتی را و در نتیجه هر دو شاخص را تغییر میدهد.
- آستانهٔ مارجین کال و استاپاوت را بروکر تعیین میکند.
- در مقررات خرد بریتانیا و اروپا، بستن اجباری در ۵۰٪ مارجین لازم است.
مارجین آزاد و سطح مارجین چیست و با اکوئیتی چه رابطهای دارند؟
مارجین آزاد و سطح مارجین دو شاخص وضعیت حساباند. مارجین آزاد بخشی از اکوئیتی است که درگیر نگهداشتن پوزیشنهای باز نیست و برای پوزیشن جدید و تحمل زیان باقی میماند (اکوئیتی منهای مارجین استفادهشده). سطح مارجین همان اکوئیتی نسبت به مارجین استفادهشده به درصد است؛ هرچه پایینتر بیاید، حساب به بستن اجباری نزدیکتر میشود. برای خواندن این دو شاخص، باید سه جزء پنجرهٔ حساب را کنار هم ببینید:
- اکوئیتی (Equity): ارزش لحظهای حساب، یعنی موجودی بهاضافهٔ سود شناور یا منهای زیان شناور پوزیشنهای باز.
- مارجین استفادهشده (Used Margin): وجهی که پلتفرم برای نگهداشتن پوزیشنها و سفارشهای باز از اکوئیتی کنار میگذارد.
- مارجین آزاد (Free Margin): باقیماندهٔ اکوئیتی پس از کسر مارجین استفادهشده، یعنی پولی که هنوز میتواند پوزیشن تازه را پوشش دهد یا زیان را جذب کند.
سادهترین قیاس، ودیعهٔ اجارهٔ خودرو است. وقتی خودرو اجاره میکنید، بخشی از پولتان تا پایان قرارداد بلوکه میشود؛ این پول خرج نشده، ولی آزاد هم نیست. مارجین هم هزینهٔ معامله نیست و نقش همان ودیعه را دارد. تفاوت این است که در حساب معاملاتی، کیف پول شما، یعنی اکوئیتی، با هر حرکت قیمت کوچک و بزرگ میشود. پس فرق مارجین آزاد و اکوئیتی در همان بخش بلوکهشده است. اکوئیتی کل ارزش حساب است، ولی مارجین آزاد فقط سهمی از آن است که هنوز تعهدی ندارد. اگر هیچ پوزیشن یا سفارش بازی مارجین نگرفته باشد، مارجین استفادهشده صفر است و این دو عدد برابرند.
سطح مارجین با چه فرمولی محاسبه میشود؟
سطح مارجین (Margin Level) از تقسیم اکوئیتی بر مارجین استفادهشده و ضرب حاصل در ۱۰۰٪ به دست میآید. تعریف عمومی هر دو شاخص به زبان فرمول چنین است: [S4]
- سطح مارجین = (اکوئیتی ÷ مارجین استفادهشده) × ۱۰۰٪
- مارجین آزاد = اکوئیتی − مارجین استفادهشده [S4]
این درصد یک نسبت پوشش است. سطح ۱۰۰٪ یعنی اکوئیتی دقیقاً برابر مارجین استفادهشده است و مارجین آزاد به صفر رسیده است. بالاتر از ۱۰۰٪، مارجین آزاد مثبت است و پایینتر از آن، منفی. وقتی نه پوزیشن بازی دارید و نه سفارشی که مارجین گرفته باشد، مخرج کسر صفر است و سطح مارجین اصلاً تعریف نمیشود. مخرج این کسر، یعنی مارجین استفادهشده، از حجم و اهرم میآید. در متاتریدر مارجین پوزیشن فارکس با این رابطه حساب میشود: حجم به لات ضرب در اندازهٔ قرارداد، تقسیم بر اهرم. جدول زیر مثال استاندارد این رابطه را برای یک لات یورو به دلار نشان میدهد: [S4]
مثال آموزشی محاسبهٔ مارجین در متاتریدر، نه نرخ روز
| جزء محاسبه | مقدار در مثال |
|---|---|
| حجم پوزیشن EURUSD | ۱ لات |
| اندازهٔ قرارداد | ۱۰۰٬۰۰۰ یورو |
| اهرم | ۱۰۰:۱ |
| مارجین استفادهشده | ۱ × ۱۰۰٬۰۰۰ ÷ ۱۰۰ = ۱٬۰۰۰ یورو |
اگر ارز حساب دلار باشد، همین ۱٬۰۰۰ یورو با نرخ یورو به دلار به ارز حساب تبدیل میشود. در همان مثال، تبدیل با قیمت خرید (Ask) برابر ۱٫۲۷۹۰ انجام شده است و مارجین استفادهشده به ۱٬۲۷۹ دلار میرسد. این قیمت فقط جزئی از مثال آموزشی است و نرخ بازار نیست.
سود و زیان شناور چگونه مارجین آزاد و سطح مارجین را تغییر میدهد؟
سود و زیان شناور مستقیماً روی اکوئیتی مینشیند. در مثال فارکس زیر، مارجین استفادهشده تا وقتی حجم پوزیشن عوض نشود ثابت میماند؛ پس هر تغییر اکوئیتی یکبهیک به مارجین آزاد منتقل میشود و سطح مارجین هم به همان نسبت بالا و پایین میرود. فرض کنید همان پوزیشن یک لاتی مثال قبل با مارجین استفادهشدهٔ ۱٬۰۰۰ یورو باز است و ارز حساب یورو است تا تبدیل نرخ در کار نباشد. باز هم فرض کنید اکوئیتی در شروع دو برابر مارجین، یعنی ۲٬۰۰۰ یورو باشد. حالا قیمت در خلاف جهت پوزیشن حرکت میکند و زیان شناور مرحلهبهمرحله بزرگ میشود:
مارجین استفادهشده در همهٔ سطرها ۱٬۰۰۰ یورو است؛ اکوئیتیها فرضیاند
| وضعیت فرضی | اکوئیتی | مارجین آزاد | سطح مارجین |
|---|---|---|---|
| شروع | ۲٬۰۰۰ یورو | ۱٬۰۰۰ یورو | ۲۰۰٪ |
| افت اول | ۱٬۰۰۰ یورو | صفر | ۱۰۰٪ |
| افت دوم | ۹۰۰ یورو | −۱۰۰ یورو | ۹۰٪ |
| افت سوم | ۵۰۰ یورو | −۵۰۰ یورو | ۵۰٪ |
در افت اول، زیان شناور به اندازهٔ کل مازاد حساب رسیده است: اکوئیتی با مارجین برابر شده است و دیگر پولی برای پوزیشن تازه نمانده است. در افت دوم، مارجین آزاد منفی میشود. منفیشدن یعنی اکوئیتی حتی کفاف ودیعهٔ پوزیشنهای موجود را هم نمیدهد. در این وضعیت پوشش لازم برای پوزیشن تازه وجود ندارد و حساب به آستانههای بروکر نزدیک میشود. سطر افت سوم بر آستانهٔ بستن اجباری ۵۰٪ منطبق است؛ این آستانه را دو بخش بعد میبینید. مسیر برعکس هم برقرار است. سود شناور اکوئیتی را بالا میبرد و مارجین آزاد را زیاد میکند، ولی این سود هنوز تحقق نیافته و با برگشت قیمت میتواند از بین برود. نکتهٔ دیگر به حساب دلاری مربوط است: مارجین استفادهشدهٔ همین پوزیشن با نرخ یورو به دلار کمی جابهجا میشود، پس سطح مارجین حتی بدون تغییر سود و زیان هم کاملاً ثابت نمیماند. [S1,S2]
مارجین کال و استاپاوت چه ربطی به سطح مارجین دارند و چرا آستانهها یکسان نیست؟
مارجین کال و استاپاوت دو آستانه روی همین درصد سطح مارجیناند. مارجین کال هشداری است که وقتی سطح مارجین به آستانهٔ اول برسد صادر میشود و هنوز پوزیشنی را نمیبندد. استاپاوت (Stop Out) آستانهٔ پایینتری است که در آن پلتفرم بستن خودکار پوزیشنها را شروع میکند تا افت حساب متوقف شود. این آستانهها را بروکر تعیین میکند و عدد واحدی برای همهٔ بازار وجود ندارد. سه عامل این تفاوت را میسازد: سیاست ریسک خود بروکر، نوع حساب و مقرراتی که بروکر زیر آن کار میکند. در حوزههایی که برای مشتری خرد کف قانونی گذاشتهاند، آستانهٔ استاپاوت حساب خرد نباید پایینتر از همان کف باشد. حساب حرفهای مشمول این کف نیست و به همین دلیل آستانهاش میتواند پایینتر باشد.
قاعده بستن اجباری ۵۰٪ برای چه کسانی و در کجا وضع شد؟
قاعدهٔ بستن اجباری ۵۰٪ برای مشتریان خرد قراردادهای مابهالتفاوت (CFD) وضع شد: در اتحادیهٔ اروپا، ESMA آن را در ۲۰۱۸ برای هر حساب بهطور جداگانه گذاشت و در بریتانیا، FCA در ۲۰۱۹. مشتری حرفهای مشمول این قاعدهها نبود. سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) در ۲۰۱۸ بستهای از اقدامهای مداخلهٔ محصولی را تصویب کرد که از ۱ اوت ۲۰۱۸ برای CFD اجرا شد. طبق آن، درصد بستن اجباری روی ۵۰٪ حداقل مارجین موردنیاز استاندارد شد. همین بسته سقف اهرم باز کردن پوزیشن برای مشتری خرد را، متناسب با نوسان دارایی، از ۳۰:۱ تا ۲:۱ گذاشت و حفاظت از تراز منفی را برای هر حساب الزامی کرد. این اقدام موقت بود و میشد آن را هر سه ماه تمدید کرد. ادارهٔ رفتار مالی بریتانیا (FCA) در سیاستنامهٔ PS19/18 قاعدهٔ مشابهی وضع کرد و آن را از ۱ اوت ۲۰۱۹ برای CFD به اجرا گذاشت. بر اساس این قاعده، وقتی وجوه مشتری به ۵۰٪ مارجین لازم برای نگهداشتن پوزیشنها برسد، بروکر باید پوزیشن را ببندد. همین سند همچنین الزام کرد که مشتری نتواند بیش از کل وجوه حساب معاملاتی خود زیان کند. به زبان سطح مارجین، اگر مارجین استفادهشده همان مارجین لازم باشد، این قاعده با استاپاوت ۵۰٪ همارز است. اهرم ۱۰۰:۱ مثال متاتریدر هم از سقف ۳۰:۱ بالاتر است و در چارچوب این قاعدهها برای مشتری خرد مجاز نبود. اینکه کدام قاعده شامل حساب شما میشود، به نهاد ناظر بروکر بستگی دارد؛ مقالهٔ رگولاتوری بروکر این نهادها را معرفی میکند. [S1,S2,S4]
مهم
این قاعدهها تاریخدارند
تاریخهای بالا زمان اجرای اولیهٔ هر قاعده است. نهاد ناظر میتواند این قاعدهها را تمدید، اصلاح یا جایگزین کند؛ پیش از تکیه بر هر عدد، متن قاعدهٔ نهاد ناظر بروکر خود را ببینید.
در بازار آتی، مارجین ابتدایی و نگهداری چه فرقی دارند؟
در قرارداد آتی بورسی، بهجای یک درصد واحد، دو مبلغ ملاک است. مارجین ابتدایی (Initial Margin) سپردهای است که برای باز کردن پوزیشن میگذارید. به تعریف CME Group، مارجین نگهداری (Maintenance Margin) مقدار اکوئیتی لازم برای باز ماندن پوزیشن است. سازوکار فراخوان هم فرق دارد. اگر اکوئیتی زیر مارجین نگهداری برود، مارجین کال صادر میشود و باید حساب را دوباره به سطح مارجین ابتدایی برسانید، نه فقط به سطح نگهداری. طبق سند مارجین ابتدایی CME، در ردهٔ «پروفایل ریسک تشدیدشده» (Heightened Risk Profile یا HRP) مارجین ابتدایی برای همهٔ محصولات ۱۱۰٪ مارجین نگهداری است. فرض کنید مارجین نگهداری یک قرارداد ۱٬۴۰۰ دلار باشد؛ در این رده، مارجین ابتداییاش ۱٬۴۰۰ × ۱٫۱ = ۱٬۵۴۰ دلار میشود. این عددها فرضیاند و مقدار هر قرارداد را خود CME منتشر میکند. [S4]
| ویژگی | حساب CFD و فارکس | آتی بورسی |
|---|---|---|
| معیار وضعیت حساب | سطح مارجین به درصد | اکوئیتی در برابر مبلغ مارجین نگهداری |
| تعیین آستانه | بروکر، در چارچوب مقررات | حداقل را بورس تعیین میکند، مانند CME |
| پس از عبور از آستانه | هشدار، سپس استاپاوت | فراخوان برای بازگشت به مارجین ابتدایی |
پس مارجین آزاد متاتریدر را نباید با مارجین ابتدایی آتی یکی گرفت. اولی باقیماندهٔ اکوئیتی پس از کسر ودیعهٔ پوزیشنهاست و دومی مبلغی است که برای ورود به قرارداد لازم است.
چه اشتباهی درباره آستانهها و مارجین آزاد رایج است؟
یک اشتباه این است که عدد یک بروکر را قاعدهٔ همهٔ بازار بدانید. چند خطای دیگر هم پیش میآید:
- خلط مارجین آزاد با مارجین ابتدایی آتی: یکی باقیماندهٔ حساب است و دیگری مبلغ لازم برای ورود.
- سطح مارجین بالا را نشانهٔ ریسک کم دانستن: با اهرم بالاتر، مارجین لازم برای همان حجم کوچکتر میشود و سطح مارجین بزرگتر به نظر میرسد.
خطای آخر میتواند پرهزینه باشد، چون عدد بزرگ حس امنیت میدهد. سازوکارش در مقالهٔ خطرات اهرم با جزئیات آمده است.
هشدار
درصد بالا، پوزیشن همانقدر بزرگ
وقتی اهرم بالا میرود، فقط مخرج فرمول سطح مارجین کوچک میشود. حجم پوزیشن و اثر هر حرکت قیمت بر اکوئیتی تغییری نکرده است؛ همان زیان شناور با همان سرعت مارجین آزاد را میخورد.
این شاخصها چه محدودیتی دارند؟
مارجین آزاد و سطح مارجین عکس لحظهای حساباند، نه پیشبینی. سطح مارجین ۲۰۰٪ فقط میگوید اکوئیتی در این لحظه دو برابر مارجین استفادهشده است و چیزی دربارهٔ حرکت بعدی قیمت نمیگوید. تعریفها و جزئیات اجرا را هم بروکر تعیین میکند. اینکه استاپاوت از کدام پوزیشن شروع شود یا محاسبه با چه فاصلهای بهروز شود، ممکن است از بروکری به بروکر دیگر فرق کند. در بازار پرشتاب، قیمت ممکن است از روی آستانه بپرد و بستن در سطحی بدتر از استاپاوت انجام شود. حفاظت تراز منفی که FCA برای مشتری خرد الزامی کرده است، زیان را به وجوه حساب محدود میکند، ولی همهٔ حوزهها و حسابها چنین حفاظتی ندارند. در معاملهگری اهرمی ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید و در حسابی که حفاظت تراز منفی ندارد، زیان میتواند از وجوه حساب هم بیشتر شود. اندازهٔ پوزیشن و اهرم در اختیار شماست، ولی جهش قیمت و آستانهٔ بروکر در اختیار شما نیست؛ ابزارهای کنترل بخش اول در مدیریت ریسک توضیح داده شدهاند.
نکته
ترتیب خواندن پنجرهٔ حساب
اول مارجین استفادهشده را ببینید، بعد اکوئیتی را و در پایان فاصلهٔ سطح مارجین تا آستانهٔ استاپاوت بروکر خودتان را.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
فری مارجین چیست؟
سطح مارجین چند درصد خوب است؟
فرق مارجین آزاد و اکوئیتی چیست؟
چرا مارجین آزاد منفی میشود؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.