تعریف دقیق
این قانون دو بخش دارد. قانون تقاضا میگوید با ثابت ماندن عوامل دیگر، هر چه قیمت بالاتر برود، مقدار تقاضاشده کمتر میشود. قانون عرضه میگوید هر چه قیمت بالاتر باشد، فروشندگان مایلاند مقدار بیشتری عرضه کنند. محل برخورد این دو منحنی قیمت تعادلی است؛ قیمتی که در آن هر چه عرضه شده خریدار دارد.
در کتابهای درسی اقتصاد خرد، بیرون از تعادل دو وضعیت تعریف میشود. اگر قیمت بالاتر از تعادل باشد، مازاد عرضه پیش میآید و فروشندگان برای فروش کالای باقیمانده قیمت را پایین میآورند. اگر پایینتر باشد، کمبود پیش میآید و رقابت خریداران قیمت را بالا میبرد. همین فشارها قیمت را به سمت تعادل میبرند. باید میان حرکت روی منحنی، که با تغییر قیمت رخ میدهد و جابهجایی کل منحنی، که با تغییر عوامل دیگری مثل درآمد یا هزینهٔ تولید رخ میدهد، فرق گذاشت.
در بازار ارز با نرخ شناور، نرخ ارز همان قیمت یک ارز بر حسب ارز دیگر است. تقاضا برای یک ارز از صادرات آن کشور، جریان سرمایهگذاری خارجی و بازده بالاتر میآید و عرضهٔ آن از واردات و خروج سرمایه. وقتی بانک مرکزی نرخ بهره را بالا میبرد، داراییهای آن ارز جذابتر میشوند و منحنی تقاضا جابهجا میشود.
عوامل جابهجاکنندهٔ عرضه و تقاضای یک ارز
- اختلاف نرخ بهره و انتظار تغییر آن
- تراز تجاری و قیمت کالاهای صادراتی
- جریان سرمایهگذاری خارجی و فضای ریسک بازار
- مداخلهٔ بانک مرکزی در بازار ارز
مثال فرضی: تقاضای پناهگاه امن
در یک دورهٔ نگرانی جهانی، سرمایهگذاران داراییهای پرریسک را میفروشند و به سراغ ارزهایی میروند که پناهگاه امن شمرده میشوند، مثلاً فرانک سوئیس. تقاضا برای فرانک ناگهان بیشتر میشود، در حالی که عرضهٔ آن در کوتاهمدت تغییر چندانی نکرده است. نتیجهٔ طبیعی، افزایش ارزش فرانک در برابر ارزهای دیگر است.
اگر بانک ملی سوئیس نگران قوی شدن بیش از حد فرانک باشد، میتواند با فروش فرانک عرضه را بیشتر کند و آنگاه برآیند دو نیرو مسیر نرخ را تعیین میکند.
اشتباه رایج: قانون اقتصادی را با «ناحیهٔ عرضه و تقاضا» روی نمودار یکی دانستن
ناحیهٔ عرضه و تقاضا در تحلیل تکنیکال محدودهای روی نمودار است که قیمت پیشتر از آن تند دور شده و گمان میرود سفارشهای باقیمانده دارد. قانون عرضه و تقاضا اما اصلی کلی دربارهٔ شکلگیری قیمت است. نام مشترک است، ولی اولی فرضی معاملاتی است که باید آزموده شود و دومی چارچوب پذیرفتهشدهٔ اقتصاد.
خلاصهٔ کاربردی
- قیمت تعادلی جایی است که مقدار عرضه و تقاضا برابر میشود.
- مازاد عرضه قیمت را پایین و کمبود آن را بالا میبرد.
- نرخ ارز شناور هم قیمتی است که عرضه و تقاضای دو ارز تعیین میکند.
- حرکت روی منحنی با جابهجایی منحنی فرق دارد.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
در فارکس چه کسانی عرضه و تقاضا را میسازند؟
شرکتهای صادرکننده و واردکننده، سرمایهگذاران و صندوقها، بانکها، بانکهای مرکزی و معاملهگران سفتهباز. مجموع جریان خرید و فروش همهٔ این گروهها نرخ را در هر لحظه میسازد.
آیا قانون عرضه و تقاضا همیشه برقرار است؟
بهعنوان چارچوب کلی بله، اما با فرض ثابت ماندن عوامل دیگر. در بازار واقعی چند عامل همزمان تغییر میکنند و گاهی دولت یا بانک مرکزی با سقف و کف قیمت یا نرخ ثابت، اجازهٔ رسیدن آزاد به تعادل را نمیدهد.
منابع
- Principles of Microeconomics (eCampusOntario Pressbooks) — 3.5 Demand, Supply and Equilibriumقیمت تعادلی در برخورد منحنی عرضه و تقاضا؛ مازاد عرضه بالای تعادل قیمت را پایین و کمبود زیر تعادل قیمت را بالا میبرد.
- Economipedia — Law of Supply and Demandقانون عرضه و قانون تقاضا، شرط ثابت ماندن عوامل دیگر و شکلگیری قیمت بازار.
- LuxAlgo Library — Supply & Demand Zonesناحیهٔ عرضه و تقاضا را محدودهای میداند که قیمت از آن تند دور شده و قدرت حرکت خروج، کوتاهی بیس و تازگی ناحیه را معیار کیفیت آن میآورد.